Đông Nam Á tìm lời giải cho nắng nóng đô thị: Góc nhìn từ Hà Nội trong phóng sự CNA Insider

Từ những khu vườn cộng đồng tại Indonesia, giải pháp làm mát nhà ở tại Malaysia đến kiến trúc thông gió tự nhiên ở Hà Nội, phóng sự “How Southeast Asia Is Fighting The Urban Heat Trap” của CNA Insider (Singapore) mang đến góc nhìn đa chiều về cách các đô thị Đông Nam Á thích ứng với nắng nóng. Trong phóng sự, TS. Bùi Thị Thanh Hương, giảng viên Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN), tham gia phỏng vấn về vấn đề nhiệt độ và nắng nóng tại Hà Nội.

Khi nắng nóng trở thành thách thức chung của các đô thị Đông Nam Á

Ngày 26/10/2026, CNA Insider, kênh phóng sự chuyên sâu thuộc hãng truyền thông CNA của Singapore, phát hành tập đầu tiên của loạt phim Beating The Heat, với tiêu đề How Southeast Asia Is Fighting The Urban Heat Trap (Đông Nam Á ứng phó với “bẫy nhiệt đô thị” như thế nào?).

Phóng sự đưa người xem đến bốn quốc gia gồm Indonesia, Thái Lan, Malaysia và Việt Nam, tìm hiểu những cách tiếp cận khác nhau nhằm giảm tác động của nhiệt độ cao đối với không gian sống và sinh hoạt của cộng đồng.

Tại Indonesia, những khu đất chưa được sử dụng được cải tạo thành vườn cộng đồng và khu vực trồng thực phẩm, vừa phục vụ nhu cầu sinh hoạt, vừa góp phần cải thiện điều kiện môi trường xung quanh.

Ở Bangkok (Thái Lan), học sinh tham gia hoạt động mô phỏng không gian nhà ở nóng bức để hiểu rõ hơn về nguy cơ của nhiệt độ cao. Song song với đó, các tình nguyện viên tham gia xác định những hộ gia đình có nguy cơ chịu tác động lớn từ nắng nóng.

Tại Kuala Lumpur và Melaka (Malaysia), người dân cùng các nhà nghiên cứu và chính quyền địa phương thử nghiệm các biện pháp giảm nhiệt trong khu nhà ở, từ cải tạo không gian sinh hoạt chung thành nơi tránh nóng đến sử dụng sơn phản xạ nhiệt và theo dõi nhiệt độ bên trong công trình.

Dù có điều kiện đô thị và cách triển khai khác nhau, những câu chuyện trong phóng sự đều hướng đến một vấn đề chung: Làm thế nào để người dân có thể sống an toàn và thoải mái hơn trong điều kiện nắng nóng ngày càng trở thành thách thức đối với các thành phố?

Hà Nội và bài toán làm mát không gian sống

Từ phút 34:38, phóng sự chuyển đến Hà Nội, tập trung tìm hiểu nguyên nhân khiến nhà ở đô thị duy trì nhiệt độ cao sau khi mặt trời lặn, đồng thời giới thiệu những giải pháp kiến trúc giúp giảm tích tụ nhiệt và cải thiện lưu thông không khí.

Trong phần này, TS. Bùi Thị Thanh Hương, giảng viên Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, ĐHQGHN, xuất hiện trong cuộc phỏng vấn về nhiệt độ và tình trạng nắng nóng tại Thủ đô.

Sự tham gia của chuyên gia ĐHQGHN góp thêm góc nhìn khoa học vào câu chuyện về điều kiện nhiệt đô thị, trong bối cảnh vấn đề nắng nóng ngày càng được truyền thông quốc tế quan tâm.

Bên cạnh nội dung phỏng vấn, CNA Insider giới thiệu hai cách tiếp cận kiến trúc tại Hà Nội: một ngôi nhà phố mang đặc trưng kiến trúc truyền thống và một ngôi nhà hiện đại năm tầng được thiết kế chú trọng khả năng thông gió.

Qua các công trình này, phóng sự đặt ra câu hỏi về vai trò của bóng râm, luồng không khí và thiết kế không gian trong việc cải thiện điều kiện nhiệt bên trong nhà ở.

Đây là những yếu tố đáng quan tâm tại các đô thị có mật độ xây dựng cao, nơi bê tông, nhựa đường và các bề mặt nhân tạo hấp thụ nhiệt vào ban ngày rồi tiếp tục giải phóng nhiệt khi môi trường xung quanh đã dịu xuống.

Trong điều kiện đó, việc tổ chức không gian đón gió, tạo bóng mát và hạn chế bức xạ mặt trời trực tiếp có thể góp phần giảm nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát, tùy thuộc vào đặc điểm khí hậu và thiết kế từng công trình.

Từ kiến trúc truyền thống đến giải pháp làm mát thụ động

Một trong những nội dung đáng chú ý của phần phóng sự tại Việt Nam là cách tiếp cận làm mát thụ động (passive cooling).

Khác với việc sử dụng điều hòa không khí để chủ động hạ nhiệt độ trong phòng, làm mát thụ động tận dụng các yếu tố thiết kế công trình và điều kiện tự nhiên nhằm hạn chế nhiệt xâm nhập, giảm tích tụ nhiệt và tăng cường thông gió.

Những giải pháp này có thể bao gồm tổ chức cửa đón gió, tạo khoảng thông tầng, sử dụng mái che, bố trí cây xanh và lựa chọn vật liệu phù hợp với điều kiện khí hậu.

Thông qua việc giới thiệu kiến trúc nhà ở truyền thống và hiện đại tại Hà Nội, CNA Insider gợi mở khả năng kết hợp kinh nghiệm xây dựng bản địa với những phương pháp thiết kế mới để cải thiện tiện nghi nhiệt trong không gian sống.

Tuy nhiên, hiệu quả của từng giải pháp phụ thuộc vào nhiều yếu tố như hướng nhà, mật độ công trình xung quanh, độ ẩm, tốc độ gió và đặc điểm sử dụng của người ở. Vì vậy, các biện pháp làm mát thụ động cần được nghiên cứu và lựa chọn phù hợp với điều kiện thực tế.

Bên cạnh lợi ích đối với người sử dụng, việc giảm nhu cầu tiêu thụ điện cho điều hòa còn có ý nghĩa trong sử dụng năng lượng hiệu quả và kiểm soát phát thải khí nhà kính, nhất là tại những khu vực có nhu cầu làm mát cao.

Thích ứng với nắng nóng cần bắt đầu từ cộng đồng

Điểm đáng chú ý trong phóng sự Beating The Heat là các giải pháp được giới thiệu không chỉ giới hạn ở công nghệ hay thiết bị làm mát.

Tại Indonesia, khu vườn cộng đồng trở thành một phần của giải pháp cải thiện môi trường sống. Tại Thái Lan, giáo dục và nhận diện các hộ gia đình dễ bị tổn thương giúp cộng đồng nâng cao nhận thức về rủi ro nhiệt. Ở Malaysia, người dân trực tiếp tham gia đo đạc và thử nghiệm các biện pháp giảm nóng trong khu nhà ở của mình.

Còn tại Hà Nội, những công trình kiến trúc được giới thiệu cho thấy việc thích ứng với nắng nóng có thể bắt đầu từ chính cách tổ chức không gian sống.

Những câu chuyện này phản ánh một hướng tiếp cận quan trọng trong thích ứng với biến đổi khí hậu: giải pháp cần gắn với đặc điểm địa phương, điều kiện kinh tế – xã hội và nhu cầu thực tế của người dân.

Đối với các thành phố đang phát triển nhanh, việc ứng phó với nắng nóng không chỉ là vấn đề của từng hộ gia đình mà còn liên quan đến quy hoạch, không gian xanh, thiết kế hạ tầng, sử dụng năng lượng và bảo vệ các nhóm dân cư dễ bị tổn thương.

Đưa tri thức khoa học vào những câu chuyện môi trường gần gũi

Sự tham gia của TS. Bùi Thị Thanh Hương trong phóng sự CNA Insider là dịp để các vấn đề về khí hậu và môi trường đô thị tại Việt Nam được tiếp cận trong một chương trình truyền thông quốc tế.

Từ góc nhìn của VNNETZERO, những nội dung như hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, sử dụng năng lượng hiệu quả hay thiết kế nhà ở thích ứng khí hậu không chỉ mang ý nghĩa nghiên cứu, mà còn gắn trực tiếp với chất lượng cuộc sống và những lựa chọn hằng ngày của cộng đồng.

Phóng sự How Southeast Asia Is Fighting The Urban Heat Trap cho thấy các giải pháp thích ứng không nhất thiết phải bắt đầu từ những thay đổi quy mô lớn. Một khu vườn được khôi phục, một không gian sinh hoạt được cải tạo hay một ngôi nhà được thiết kế thông thoáng hơn đều có thể góp phần cải thiện điều kiện sống khi được triển khai và đánh giá phù hợp.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang đặt ra những thách thức ngày càng rõ nét đối với các đô thị, việc kết nối tri thức khoa học với kinh nghiệm thực tế của cộng đồng là hướng đi cần thiết để xây dựng những thành phố an toàn, tiết kiệm năng lượng và có khả năng chống chịu tốt hơn.

Mời bạn đọc theo dõi phóng sự của CNA Insider và phần phỏng vấn TS. Bùi Thị Thanh Hương tại Hà Nội từ phút 34:44.