Mỗi ngày, một chiếc điện thoại có thể được dùng để gọi điện, làm việc, học tập, chụp ảnh hay lướt mạng. Nhưng trước khi xuất hiện trong tay người dùng, nó đã trải qua một chuỗi dài từ khai thác nguyên liệu, sản xuất linh kiện, lắp ráp, vận chuyển đến sử dụng và xử lý khi hết vòng đời. Nhìn từ góc độ dấu chân carbon, một chiếc điện thoại không chỉ phát thải khi được cắm sạc. Phần lớn lượng phát thải đã phát sinh ngay từ quá trình sản xuất.
Một chiếc điện thoại có thể mang theo bao nhiêu CO₂e?
Không có một con số duy nhất cho mọi loại điện thoại. Dấu chân carbon phụ thuộc vào vật liệu, linh kiện, dung lượng, nơi sản xuất, nguồn điện sử dụng, phương thức vận chuyển và thời gian thiết bị được sử dụng.
Các nghiên cứu về phát thải vòng đời của thiết bị điện tử ước tính một smartphone có thể có khoảng 50 kg CO₂e phát thải hàm chứa. Con số này chỉ mang tính đại diện vì phương pháp tính và phạm vi đánh giá giữa các nghiên cứu có thể khác nhau.
Dòng iPhone 16 mới của Apple giảm 30% lượng phát thải carbon
Các nhà sản xuất cũng bắt đầu công bố dữ liệu chi tiết hơn. Theo báo cáo môi trường của Apple, iPhone 16 Pro 128GB có dấu chân carbon khoảng 66 kg CO₂e trong toàn bộ vòng đời được đánh giá. Với phiên bản iPhone 16 Pro Max 256GB, con số này là 74 kg CO₂e.
Những con số trên không có nghĩa một chiếc điện thoại “thải ra” từng ấy kg khí CO₂ trực tiếp. Đây là lượng khí nhà kính quy đổi thành CO₂ tương đương (CO₂e) phát sinh trong các giai đoạn của vòng đời sản phẩm.
Dấu chân carbon nằm ở đâu?
Có thể hình dung vòng đời của một chiếc điện thoại qua bốn chặng chính: sản xuất – vận chuyển – sử dụng – cuối vòng đời. Trong đó, sản xuất thường là phần lớn nhất.
Bảng thống kê lượng phát thải CO2e của các mẫu iPhone 16 (Ảnh: Apple).
Với iPhone 16 Pro, Apple tính toán sản xuất chiếm khoảng 81% tổng dấu chân carbon của phiên bản 128GB. Vận chuyển chiếm khoảng 3%, sử dụng 17% và xử lý cuối vòng đời dưới 1%. Điều này cho thấy một điểm dễ bị bỏ qua: một phần đáng kể dấu chân carbon của điện thoại xuất hiện trước khi người dùng bật máy lần đầu.
Vì sao sản xuất lại phát thải nhiều?
Để tạo ra một chiếc điện thoại, cần nhiều loại vật liệu và linh kiện khác nhau: kim loại, kính, nhựa, pin, màn hình, chip, bảng mạch và nhiều thành phần điện tử khác.
Mỗi thành phần lại có một chuỗi sản xuất riêng. Nguyên liệu phải được khai thác, tinh luyện, chế biến thành vật liệu, sau đó tiếp tục trải qua nhiều công đoạn để trở thành linh kiện.
Các công đoạn này tiêu thụ năng lượng. Nếu nguồn điện và nhiệt sử dụng trong sản xuất đến từ nhiên liệu hóa thạch, lượng phát thải carbon của sản phẩm sẽ tăng.
Đó cũng là lý do việc chuyển sang điện năng phát thải thấp, vật liệu tái chế và quy trình sản xuất hiệu quả hơn có thể làm thay đổi dấu chân carbon của một sản phẩm.
Apple, chẳng hạn, cho biết trong báo cáo môi trường của iPhone 16e rằng việc sử dụng vật liệu tái chế và điện năng carbon thấp đã giúp giảm đáng kể lượng phát thải so với kịch bản cơ sở của sản phẩm.
Vậy sạc điện thoại có phải phần phát thải lớn nhất?
Việc sạc và sử dụng điện thoại vẫn tạo ra phát thải, đặc biệt phụ thuộc vào nguồn điện của hệ thống điện nơi người dùng sinh sống. Tuy nhiên, trong nhiều đánh giá vòng đời, phần này nhỏ hơn đáng kể so với phát thải từ quá trình sản xuất.
Trong trường hợp iPhone 16 Pro 128GB, Apple ước tính giai đoạn sử dụng chiếm khoảng 17%, trong khi sản xuất chiếm 81%. Điều đó không có nghĩa việc tiết kiệm điện khi sử dụng điện thoại là không cần thiết. Nó cho thấy rằng nếu muốn giảm dấu chân carbon của thiết bị điện tử, chỉ nhìn vào lượng điện tiêu thụ khi sử dụng là chưa đủ.
Một chiếc điện thoại dùng lâu hơn có ý nghĩa gì?
Nếu phần lớn phát thải đã phát sinh trong quá trình sản xuất, việc kéo dài thời gian sử dụng có thể giúp phân bổ lượng phát thải ban đầu trên nhiều năm sử dụng hơn.
Thay vì thay điện thoại chỉ vì một mẫu mới xuất hiện, việc sửa chữa, thay pin khi phù hợp hoặc tiếp tục sử dụng thiết bị lâu hơn có thể giảm nhu cầu sản xuất thêm thiết bị mới.
Ở cấp độ sản phẩm, đây cũng là lý do các yếu tố như khả năng sửa chữa, độ bền, sử dụng vật liệu tái chế và thu hồi linh kiện ngày càng được đưa vào các cuộc thảo luận về thiết kế bền vững.
Dấu chân carbon không chỉ là một con số
Dấu chân carbon của một sản phẩm được tính dựa trên toàn bộ vòng đời, từ khai thác nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển, sử dụng đến xử lý cuối vòng đời. Đây cũng là cách tiếp cận được các tổ chức như Carbon Trust sử dụng khi đánh giá dấu chân carbon của sản phẩm.
Vì vậy, khi nhìn vào một con số như “66 kg CO₂e”, điều quan trọng không chỉ là con số lớn hay nhỏ. Cần biết con số đó được tạo ra từ đâu.
Một chiếc điện thoại có thể có dấu chân carbon thấp hơn nhờ vật liệu tái chế, điện sạch hơn trong sản xuất, vận chuyển phát thải thấp hơn hoặc thời gian sử dụng dài hơn. Nói cách khác, dấu chân carbon của một món đồ bắt đầu từ rất lâu trước khi nó xuất hiện trên kệ hàng. Và khi hiểu được “dấu chân” đó nằm ở đâu, người tiêu dùng, nhà sản xuất và cả nhà quản lý mới có thể xác định được đâu là điểm cần thay đổi để giảm phát thải.